Wat is het entourage effect?

In het kort

• Het entourage effect beschrijft hoe cannabinoïden, terpenen en flavonoïden in de hennepplant samen krachtiger werken dan elk stofje apart.
• De Israëlische onderzoeker Raphael Mechoulam introduceerde het concept in 1998.
• Full spectrum CBD olie bevat het volledige samenspel van stoffen en biedt daardoor het meeste voordeel van dit effect.
• Bij de keuze van een CBD product bepaalt het type extract (full spectrum, broad spectrum of isolaat) in hoeverre je profiteert van het entourage effect.

Wat is het entourage effect precies?

Stel je een orkest voor. Een viool klinkt op zichzelf al mooi, maar pas wanneer de cello, de fluit, de hobo en alle andere instrumenten samenspelen, ontstaat er een rijke, volle klank die geen enkel instrument alleen kan produceren. Precies zo werkt het entourage effect bij de hennepplant. De cannabinoïden, terpenen en flavonoïden in de plant versterken elkaar en zorgen samen voor een effect dat groter is dan de som der delen.

Het entourage effect is dus geen stof op zich, maar een natuurlijk samenspel. Wanneer je een extract gebruikt dat alle plantaardige verbindingen bevat, werken die stoffen als een team. Ze helpen elkaar om beter opgenomen te worden, ze versterken elkaars werking en ze dempen ongewenste bijeffecten. Dat maakt het verschil tussen een enkel ingrediënt en een compleet natuurproduct.

De oorsprong: onderzoek van Raphael Mechoulam

De term "entourage effect" werd in 1998 voor het eerst beschreven door Raphael Mechoulam en Shimon Ben-Shabat, twee Israëlische wetenschappers die hun carrière wijdden aan cannabisonderzoek. Mechoulam is dezelfde onderzoeker die al in 1964 de structuur van THC ontdekte en later ook het endocannabinoïde systeem hielp beschrijven.

In hun baanbrekende publicatie in het European Journal of Pharmacology beschreven Mechoulam en Ben-Shabat hoe bepaalde "inactieve" verbindingen in het lichaam de werking van actieve endocannabinoïden versterken. Ze ontdekten dat stoffen die op zichzelf geen merkbaar effect leken te hebben, wél invloed hadden op de manier waarop het endocannabinoïde systeem reageerde. Hiermee legden zij de basis voor een compleet nieuw begrip van hoe plantaardige stoffen samenwerken.

Latere onderzoekers bouwden hierop voort. In 2011 publiceerde de neuroloog en farmacoloog Ethan Russo een belangrijk overzichtsartikel in het British Journal of Pharmacology met de titel "Taming THC." Hierin liet hij zien hoe terpenen en cannabinoïden elkaars werking beïnvloeden. Russo toonde aan dat terpenen zoals linalool, myrceen en limoneen niet alleen voor de geur zorgen, maar ook interactie hebben met dezelfde receptoren en enzymen die betrokken zijn bij de werking van CBD en andere cannabinoïden.

Hoe werkt het entourage effect?

Om te begrijpen hoe het entourage effect werkt, is het handig om te weten welke stoffen er in de hennepplant zitten en wat ze doen. De hennepplant bevat meer dan 500 verschillende verbindingen. De drie belangrijkste groepen zijn cannabinoïden, terpenen en flavonoïden.

Cannabinoïden: de hoofdrolspelers

De bekendste cannabinoïde is CBD (cannabidiol), gevolgd door THC (tetrahydrocannabinol). Maar er zijn er veel meer, waaronder CBG (cannabigerol), CBN (cannabinol) en CBC (cannabichromeen). Elk van deze stoffen werkt in op het endocannabinoïde systeem van je lichaam, een netwerk van receptoren dat betrokken is bij processen als ontspanning, stemming, eetlust en de verwerking van pijnprikkels.

CBD werkt niet rechtstreeks op de CB1- en CB2-receptoren zoals THC dat doet. In plaats daarvan heeft CBD een modulerend effect: het beïnvloedt hoe die receptoren reageren op andere stoffen. CBG, CBC en andere cannabinoïden hebben elk hun eigen route in het lichaam, en wanneer ze samenwerken, ontstaat er een breder en evenwichtiger effect.

Terpenen: meer dan alleen geur

Terpenen zijn aromatische verbindingen die je in allerlei planten aantreft. De geur van lavendel (linalool), citroenschil (limoneen) of dennenbos (pineen) wordt veroorzaakt door terpenen. In de hennepplant zijn meer dan 200 verschillende terpenen geïdentificeerd.

Maar terpenen doen meer dan lekker ruiken. Uit onderzoek blijkt dat ze een eigen biologische werking hebben en bovendien de manier beïnvloeden waarop cannabinoïden worden opgenomen en verwerkt. Hier zijn de belangrijkste terpenen en hun rol:

Beta-caryofylleen verdient extra aandacht. Dit terpeen is uniek omdat het direct bindt aan de CB2-receptor, dezelfde receptor waar veel cannabinoïden op inwerken. Daarmee gedraagt beta-caryofylleen zich als een soort "dieetcannabinoïde" en versterkt het de werking van CBD op een heel directe manier.

Flavonoïden: de stille kracht

Flavonoïden krijgen vaak minder aandacht, maar ze spelen een belangrijke rol. De hennepplant bevat unieke flavonoïden zoals cannflavine A en cannflavine B, die je in geen enkele andere plant vindt. Flavonoïden zijn verantwoordelijk voor de kleur van de plant en hebben eigen biologische eigenschappen.

Onderzoek van de University of Guelph uit 2019 toonde aan dat cannflavines een opvallend sterke werking hebben als het gaat om het ondersteunen van het lichaam bij ontstekingsprocessen. Binnen het entourage effect vullen flavonoïden de cannabinoïden en terpenen aan, waardoor het totale extract effectiever wordt dan wanneer je deze groepen apart zou gebruiken.

Wetenschappelijk bewijs

Een van de meest aangehaalde onderzoeken over het entourage effect is de studie van Gallily, Yekhtin en Hanuš uit 2015, gepubliceerd in Pharmacology & Pharmacy. De onderzoekers vergeleken de werking van puur CBD-isolaat met een full spectrum hennepextract dat dezelfde hoeveelheid CBD bevatte, maar ook alle andere plantaardige verbindingen.

Het resultaat was opvallend. Het full spectrum extract liet een zogenaamde "bell-shaped dose-response" zien bij het isolaat: dat betekent dat puur CBD bij een bepaalde dosering een piek bereikte, waarna het effect weer afnam bij hogere doseringen. Het full spectrum extract daarentegen vertoonde een lineaire dosisrespons: hoe hoger de dosis, hoe sterker het effect, zonder dat er een "plafond" optrad. Dit suggereert dat de bijkomende stoffen in het extract de effectiviteit van CBD verbeteren en consistenter maken.

Andere onderzoekers hebben vergelijkbare conclusies getrokken. Een overzichtsstudie van Ferber et al. uit 2020, gepubliceerd in Frontiers in Plant Science, bevestigde dat de interactie tussen cannabinoïden en terpenen een wetenschappelijk onderbouwde basis heeft. De onderzoekers concludeerden dat het entourage effect een belangrijk principe is voor de ontwikkeling van effectieve cannabisproducten.

Full spectrum vs. broad spectrum vs. isolaat

Het entourage effect is direct van invloed op welk type CBD product het meeste voor jou kan betekenen. Er zijn drie hoofdtypen extracten, en elk type heeft een ander niveau van het entourage effect. Lees ook ons uitgebreide artikel over het verschil tussen full spectrum en isolaat.

Full spectrum: het complete samenspel

Full spectrum CBD olie bevat alle cannabinoïden, terpenen en flavonoïden die van nature in de hennepplant voorkomen, inclusief een heel klein beetje THC (maximaal 0,2% in Nederland en de EU). Dit is het type extract waarbij het entourage effect het sterkst aanwezig is. De stoffen zijn in hun natuurlijke verhouding aanwezig, precies zoals de plant ze heeft gemaakt.

Full spectrum is de meest populaire keuze voor mensen die maximaal willen profiteren van het samenspel der stoffen. Het kleine beetje THC in full spectrum producten valt ruim binnen de wettelijke limiet en veroorzaakt geen psychoactief effect, maar draagt wél bij aan het entourage effect.

Broad spectrum: het compromis

Broad spectrum CBD bevat net als full spectrum een breed scala aan cannabinoïden, terpenen en flavonoïden, maar het THC is er volledig uitgehaald. Dit maakt het een goede middenweg voor wie wél het entourage effect wil ervaren, maar absoluut geen THC wil innemen. Denk bijvoorbeeld aan mensen die regelmatig getest worden op drugsgebruik.

Doordat het THC ontbreekt, is het entourage effect bij broad spectrum iets minder compleet dan bij full spectrum, maar nog steeds aanzienlijk sterker dan bij een isolaat.

Isolaat: puur CBD, zonder samenspel

CBD-isolaat is zuivere CBD in kristalvorm (doorgaans 99%+ puur). Alle andere stoffen zijn verwijderd. Isolaat heeft geen entourage effect, omdat er simpelweg geen "entourage" meer is. Het is de viool zonder orkest.

Isolaat kan een goede keuze zijn voor mensen die uitsluitend CBD willen zonder enig ander bestanddeel. Maar op basis van het huidige onderzoek lijkt full spectrum of broad spectrum voor de meeste mensen een effectievere optie.

Waarom het entourage effect belangrijk is bij jouw CBD keuze

Begrijpen wat het entourage effect is, helpt je om een betere keuze te maken als je CBD gaat kopen. Hier zijn de praktische punten om mee te nemen:

1. Kijk naar het type extract. Staat er "full spectrum" op het etiket? Dan profiteer je van het volledige entourage effect. Staat er "isolaat" of "pure CBD"? Dan krijg je alleen CBD zonder de versterkende werking van de andere stoffen.

2. Check het laboratoriumrapport. Betrouwbare producenten laten hun producten testen door een onafhankelijk laboratorium. Op het certificaat (COA) kun je zien welke cannabinoïden en terpenen er in het product zitten. Hoe meer verschillende stoffen er aanwezig zijn, hoe sterker het potentiële entourage effect.

3. Houd rekening met je persoonlijke situatie. Wil je absoluut geen THC, bijvoorbeeld vanwege je werk? Kies dan broad spectrum. Is dat geen probleem? Dan is full spectrum de keuze waarmee je het meeste uit het entourage effect haalt.

4. Meer stoffen betekent niet altijd een hogere prijs. Full spectrum extracten zijn niet per definitie duurder dan isolaten. Vergelijk producten op basis van kwaliteit en samenstelling, niet alleen op prijs per milligram CBD.

5. Het verklaart waarom lagere doseringen soms voldoende zijn. Doordat de stoffen in full spectrum producten elkaar versterken, heb je soms een lagere dosering CBD nodig om hetzelfde effect te bereiken als met een isolaat. Dit sluit aan bij het eerder genoemde onderzoek van Gallily et al., dat liet zien dat full spectrum extract effectiever is bij lagere doseringen.

Veelgestelde vragen over het entourage effect

Heeft CBD olie altijd het entourage effect?

Nee. Alleen CBD olie op basis van full spectrum of broad spectrum extract heeft het entourage effect. Producten op basis van isolaat bevatten alleen puur CBD en missen de andere stoffen die nodig zijn voor dit samenspel.

Is het entourage effect wetenschappelijk bewezen?

Er is groeiend wetenschappelijk bewijs voor het entourage effect. Meerdere studies tonen aan dat cannabisextracten met meerdere verbindingen effectiever werken dan geïsoleerde stoffen. Het onderzoek is nog in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk: de stoffen in de hennepplant werken beter samen dan alleen.

Kan ik het entourage effect ook ervaren met CBD capsules of crème?

Ja, mits het product is gemaakt met een full spectrum of broad spectrum extract. Het maakt niet uit of je het via CBD capsules, olie of CBD crème inneemt. Het gaat om de samenstelling van het extract, niet om de toedieningsvorm.

Word ik high van full spectrum CBD producten?

Nee. Het THC-gehalte in full spectrum CBD producten (maximaal 0,2%) is veel te laag om een psychoactief effect te veroorzaken. Je kunt veilig full spectrum CBD gebruiken zonder je zorgen te maken over een "high" gevoel. Lees hierover meer in onze FAQ: kan ik high worden van CBD?

Samenvatting

Het entourage effect is een van de meest fascinerende principes uit het cannabisonderzoek. Het laat zien dat de natuur slim in elkaar zit: de hennepplant heeft niet voor niets honderden verschillende stoffen ontwikkeld. Die stoffen zijn niet toevallig aanwezig. Ze werken samen als een fijn afgestemd orkest, waarin elke speler bijdraagt aan het geheel.

Voor jou als consument betekent dit: kies bewust. Wanneer je een CBD product koopt, kijk dan verder dan alleen het CBD-percentage. Een full spectrum extract biedt je het volledige palet aan cannabinoïden, terpenen en flavonoïden, en daarmee het sterkste entourage effect. Wil je je verder verdiepen? Bekijk dan onze pagina's over terpenen, het verschil tussen full spectrum en isolaat, of bezoek onze veelgestelde vragen voor meer informatie.

Bronnen

1. Ben-Shabat, S., Fride, E., Sheskin, T., Tamiri, T., Rhee, M.H., Vogel, Z., Bisogno, T., De Petrocellis, L., Di Marzo, V., & Mechoulam, R. (1998). An entourage effect: inactive endogenous fatty acid glycerol esters enhance 2-arachidonoyl-glycerol cannabinoid activity. European Journal of Pharmacology, 353(1), 23-31.
2. Russo, E.B. (2011). Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. British Journal of Pharmacology, 163(7), 1344-1364.
3. Gallily, R., Yekhtin, Z., & Hanuš, L.O. (2015). Overcoming the Bell-Shaped Dose-Response of Cannabidiol by Using Cannabis Extract Enriched in Cannabidiol. Pharmacology & Pharmacy, 6(2), 75-85.
4. Ferber, S.G., Namdar, D., Hen-Shoval, D., Ber, G., Kara, N.Z., Servadio, M., Gershoni, G., Finkelstein, N., Weller, A., Mechoulam, R., & Bhattacharyya, S. (2020). The "Entourage Effect": Terpenes Coupled with Cannabinoids for the Treatment of Mood Disorders and Anxiety Disorders. Current Neuropharmacology, 18(2), 87-96.
5. Barrett, M.L., Gordon, D., & Evans, F.J. (1985). Isolation from Cannabis sativa L. of cannflavin, a novel inhibitor of prostaglandin production. Biochemical Pharmacology, 34(11), 2019-2024.