Wat zijn terpenen?

In het kort

• Terpenen zijn aromatische stoffen die planten hun kenmerkende geur en smaak geven, van lavendel tot citrusvruchten.
• In de hennepplant komen maar liefst 140 tot 200 verschillende terpenen voor, waarvan myrceen, limoneen, linalool, pineen en beta-caryofylleen de belangrijkste zijn.
• Terpenen hebben niet alleen invloed op geur en smaak, maar ook eigen therapeutische eigenschappen die wetenschappelijk worden onderzocht.
• Via het entourage effect versterken terpenen de werking van CBD en andere cannabinoden in full spectrum CBD olie.

Wat zijn terpenen precies?

Loop door een lavendelveld en je ruikt direct die typische, rustgevende geur. Schil een sinaasappel en een frisse citrusgeur vult de kamer. Wandel door een dennenbos en je haalt de scherpe, harsachtige boslucht op. Al die herkenbare geuren worden veroorzaakt door terpenen.

Terpenen zijn organische verbindingen die van nature voorkomen in planten, bloemen, vruchten en kruiden. Ze worden aangemaakt in de klieren en harskanalen van de plant en hebben een belangrijke functie: ze beschermen de plant tegen insecten en ziektes, en ze trekken bestuivers aan. Wetenschappelijk gezien zijn terpenen opgebouwd uit herhalende eenheden van isopreen (C5H8), een bouwsteen die je in de hele plantenwereld terugvindt.

Er zijn meer dan 30.000 verschillende terpenen bekend in de natuur. Je komt ze dagelijks tegen zonder het te beseffen. De geur van basilicum, de smaak van mango, het aroma van vers gemaaid gras: het zijn allemaal terpenen aan het werk. In de cosmetica-industrie, de voedingsindustrie en de aromatherapie worden terpenen al eeuwenlang gebruikt vanwege hun geureigenschappen en mogelijke gezondheidsvoordelen.

Terpenen in ons dagelijks leven

Voordat we inzoomen op hennep, is het goed om te beseffen hoe alledaags terpenen eigenlijk zijn. Je gebruikt ze waarschijnlijk elke dag, vaak zonder het te weten.

In de keuken. De smaak en geur van kruiden zoals tijm, rozemarijn, oregano en basilicum worden grotendeels bepaald door terpenen. Wanneer je zwarte peper over je eten maalt, ruik je beta-caryofylleen. De frisse smaak van citroengras in een Thaise soep? Dat is voornamelijk het terpeen citral.

In je badkamer. Veel cosmetica en verzorgingsproducten bevatten terpenen als geurstof. Lavendelolie (linalool) in een bodylotion, eucalyptus (eucalyptol) in een neusdruppel, theeboomolie (terpineen-4-ol) in een gezichtsreiniger. Terpenen zijn overal om je heen.

In huis. De dennengeur van een schoonmaakmiddel? Pineen. De citrusgeur van je afwasmiddel? Limoneen. Zelfs de geur van vers gezaagd hout wordt veroorzaakt door terpenen die uit de houtvezels vrijkomen.

In de natuur. Terpenen zijn de reden waarom een bos zo lekker ruikt. Onderzoek van het Japanse National Institute of Public Health toonde aan dat "shinrin-yoku" (bosbaden) een meetbaar ontspannend effect heeft, deels dankzij de terpenen die bomen uitstoten. Pineen en limoneen zijn de belangrijkste terpenen in boslucht.

Terpenen in de hennepplant

De hennepplant (Cannabis sativa) is een ware terpenenfabriek. Er zijn in hennep tussen de 140 en 200 verschillende terpenen gedentificeerd, wat het een van de meest terpeenrijke planten ter wereld maakt. Deze terpenen worden aangemaakt in de trichomen: de kleine, kristalachtige haarstructuren die je op de bloemen en bladeren van de plant kunt zien.

Trichomen functioneren als kleine productiefabriekjes. Ze maken niet alleen terpenen aan, maar ook cannabinoden zoals CBD en THC. Het type en de hoeveelheid terpenen in een hennepplant worden bepaald door verschillende factoren: de genetica van de plant (het ras), het klimaat, de bodemsamenstelling, het tijdstip van oogsten en de manier van drogen en verwerken.

Elke hennepsoort heeft een uniek terpenenprofiel. Dit profiel bepaalt de karakteristieke geur en smaak van het betreffende ras. Sommige soorten ruiken naar citrusfruit, andere naar aarde en kruiden, en weer andere naar bloemen of pijnbomen. Dit verklaart waarom CBD olie niet altijd hetzelfde smaakt: de terpenen geven elke olie zijn eigen karakter.

De vijf belangrijkste terpenen in hennep

Hoewel er meer dan honderd terpenen in hennep voorkomen, zijn er vijf die het meest bestudeerd zijn en in de hoogste concentraties voorkomen. Elk van deze terpenen heeft een eigen geur, smaak en set van eigenschappen die wetenschappelijk worden onderzocht.

Myrceen: het meest voorkomende terpeen

Myrceen is in de meeste hennepsoorten het terpeen dat in de hoogste concentratie aanwezig is. Het kan tot wel 65% van het totale terpenenprofiel uitmaken. De geur is aards en kruidig, met een licht muskusachtige ondertoon. Je vindt myrceen ook in mango, hop (de plant die bier zijn bittere smaak geeft), tijm en citroengras.

Onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Phytomedicine heeft laten zien dat myrceen de doorlaatbaarheid van celmembranen kan bevorderen. In de praktijk zou dit kunnen betekenen dat myrceen helpt bij het verbeteren van de opname van andere stoffen, waaronder cannabinoden. Dit maakt myrceen een belangrijk puzzelstukje in het samenspel tussen terpenen en CBD.

Limoneen: de citrusbom

Limoneen is het terpeen dat verantwoordelijk is voor de frisse, zoete citrusgeur die je ook kent van sinaasappelschil en citroenzest. Het is na myrceen vaak het op een na meest voorkomende terpeen in hennep. Limoneen wordt veel gebruikt in de voedingsindustrie als smaakstof en in schoonmaakproducten als geurstof en natuurlijk oplosmiddel.

Wetenschappelijk onderzoek heeft limoneen in verband gebracht met het ondersteunen van een positieve stemming. Een studie uit 2013 in het Journal of the Japanese Society of Balneology, Climatology and Physical Medicine toonde aan dat inhalatie van limoneen een meetbaar kalmerend effect had op proefpersonen. Daarnaast wordt limoneen onderzocht op zijn vermogen om de biologische beschikbaarheid van andere stoffen te verbeteren, waardoor het lichaam actieve verbindingen sneller en beter kan opnemen.

Linalool: de lavendelgeur

Als je ooit lavendelolie hebt gebruikt om te ontspannen, heb je al kennisgemaakt met linalool. Dit bloemige, zoete terpeen is het hoofdbestanddeel van lavendelolie en komt ook voor in koriander, basilicum en berkenbomen. Linalool wordt al duizenden jaren gebruikt in de volksgeneeskunde en aromatherapie vanwege zijn kalmerende eigenschappen.

Modern wetenschappelijk onderzoek bevestigt een deel van deze traditionele kennis. Een studie van Linck et al. (2010) in het tijdschrift Phytomedicine onderzocht de effecten van linalool bij muizen en vond significante ontspannende effecten. In hennep draagt linalool bij aan het bloemige, zachte karakter dat sommige CBD olin hebben.

Pineen: de geur van het bos

Pineen is het meest voorkomende terpeen in de natuur en de hoofdverantwoordelijke voor de typische dennenbosgeur. Het komt in twee vormen voor: alfa-pineen en beta-pineen. Naast dennenbomen vind je pineen in rozemarijn, salie, eucalyptus en peterselie.

Pineen wordt al eeuwenlang gebruikt in de traditionele kruidengeneeskunde. In de hedendaagse wetenschap wordt pineen onderzocht op zijn vermogen om de alertheid te ondersteunen en de luchtwegen te openen. Een overzichtsstudie in Acta Pharmaceutica Sinica B (Salehi et al., 2019) beschreef de veelzijdige biologische activiteiten van pineen, waaronder de ondersteuning van een gezonde ademhaling.

Beta-caryofylleen: het terpeen dat op een cannabinode lijkt

Beta-caryofylleen is misschien wel het meest bijzondere terpeen in de hennepplant. De warme, pepperige geur ken je van zwarte peper, kruidnagel en kaneel. Maar wat beta-caryofylleen uniek maakt, is dat het direct bindt aan de CB2-receptor in het endocannabinode systeem van het lichaam.

De CB2-receptor is dezelfde receptor waar ook veel cannabinoden op inwerken. Daardoor wordt beta-caryofylleen soms een "dieetcannabinode" genoemd: het is een terpeen dat zich gedraagt alsof het een cannabinode is. Onderzoek van Gertsch et al. (2008) in het Proceedings of the National Academy of Sciences was het eerste dat deze unieke eigenschap aantoonde. Dit maakt beta-caryofylleen een bijzonder waardevolle component in full spectrum CBD producten.

Therapeutische eigenschappen van terpenen

Terpenen worden al duizenden jaren gebruikt in de geneeskunde en aromatherapie. Denk aan etherische olin, kruidenmiddelen en wierook. Wetenschappelijk onderzoek heeft de afgelopen decennia aangetoond dat terpenen inderdaad biologisch actief zijn en niet alleen "geurstoffen" zijn.

De belangrijkste onderzochte eigenschappen van terpenen zijn:

• Ontspannend en kalmerend: Linalool en myrceen worden het meest geassocieerd met rustgevende effecten. Ze worden onderzocht op hun vermogen om ontspanning te bevorderen.
• Stemmingsondersteunend: Limoneen wordt in verband gebracht met het ondersteunen van een positieve stemming. De frisse citrusgeur wordt in aromatherapie al lang ingezet om de gemoedstoestand te verbeteren.
• Ondersteuning van de luchtwegen: Pineen en eucalyptol worden traditioneel gebruikt bij aandoeningen van de luchtwegen. Modern onderzoek bevestigt dat deze terpenen de luchtwegen kunnen helpen openen.
• Interactie met het endocannabinode systeem: Beta-caryofylleen is het meest directe voorbeeld, maar ook andere terpenen benvloeden hoe het endocannabinode systeem functioneert.

Het is belangrijk om te benadrukken dat het onderzoek naar terpenen nog volop in ontwikkeling is. Veel studies zijn uitgevoerd in laboratoria of op dieren, en grootschalig menselijk onderzoek is voor veel specifieke terpenen nog beperkt. De resultaten zijn veelbelovend, maar terpenen zijn geen geneesmiddelen.

Het entourage effect: terpenen en cannabinoden samen

Een van de meest boeiende ontdekkingen in het cannabisonderzoek is dat terpenen en cannabinoden samen krachtiger werken dan elk afzonderlijk. Dit principe staat bekend als het entourage effect, een term die in 1998 werd gentroduceerd door de Isralische onderzoekers Mechoulam en Ben-Shabat.

De neuroloog Ethan Russo bouwde hier in 2011 op voort met zijn invloedrijke publicatie "Taming THC" in het British Journal of Pharmacology. Russo beschreef hoe terpenen de werking van cannabinoden op meerdere manieren benvloeden:

• Verbeteren van de opname: Bepaalde terpenen (zoals myrceen en limoneen) kunnen de doorlaatbaarheid van celmembranen vergroten, waardoor cannabinoden sneller en beter worden opgenomen.
• Moduleren van receptoren: Terpenen kunnen benvloeden hoe receptoren in het endocannabinode systeem reageren op cannabinoden. Beta-caryofylleen doet dit zelfs door direct aan de CB2-receptor te binden.
• Aanvullen van effecten: Waar CBD via bepaalde routes werkt, kunnen terpenen via andere routes vergelijkbare effecten ondersteunen. Samen dekken ze een breder spectrum.
• Balanceren: Sommige terpenen kunnen ongewenste effecten van bepaalde cannabinoden temperen, wat bijdraagt aan een evenwichtiger totaaleffect.

Dit samenspel is de reden waarom full spectrum CBD producten over het algemeen als effectiever worden beschouwd dan producten op basis van puur CBD-isolaat. In een full spectrum extract zijn alle terpenen en cannabinoden in hun natuurlijke verhouding aanwezig, waardoor het entourage effect optimaal kan werken.

Hoe terpenen de kwaliteit van CBD producten benvloeden

Nu je begrijpt wat terpenen zijn en hoe ze werken, wordt het duidelijk waarom ze een directe invloed hebben op de kwaliteit van CBD producten. Hier zijn de belangrijkste punten om op te letten als je CBD gaat kopen:

1. Het terpenenprofiel vertelt veel over de kwaliteit. Een goed CBD product bevat een rijk en gevarieerd terpenenprofiel. Als een laboratoriumrapport laat zien dat er meerdere terpenen in het product zitten (myrceen, limoneen, linalool, pineen, beta-caryofylleen), dan is dat een teken van een zorgvuldig gemaakt extract.

2. Terpenen zijn gevoelig voor hitte en licht. Terpenen zijn vluchtige stoffen die snel verdampen bij te hoge temperaturen. Daarom is de extractiemethode belangrijk. CO2-extractie op lage temperatuur bewaart meer terpenen dan extractie met hitte of chemische oplosmiddelen. Dit is ook de reden waarom je CBD olie het best kunt bewaren op een koele, donkere plek.

3. De geur van CBD olie vertelt iets. Een rijke, complexe geur (kruidig, aards, licht bloemig of met een citrustoets) wijst op een goed terpenenprofiel. Een olie die naar bijna niets ruikt of smaakt, bevat waarschijnlijk weinig tot geen terpenen, wat kan duiden op een isolaat of een sterk verwerkt extract.

4. Check het laboratoriumrapport (COA). Betrouwbare aanbieders laten hun producten testen door een onafhankelijk laboratorium. Op het certificaat kun je niet alleen het cannabinodengehalte zien, maar vaak ook het terpenenprofiel. Hoe meer informatie er beschikbaar is, hoe transparanter het product.

5. Niet alle terpenen zijn van de plant afkomstig. Sommige producenten voegen achteraf synthetische of botanische terpenen toe aan hun producten. Hoewel dit niet per definitie slecht is, biedt een extract met natuurlijk aanwezige terpenen uit de hennepplant zelf het meest authentieke en evenwichtige profiel.

Veelgestelde vragen over terpenen

Zijn terpenen veilig?

Ja. Terpenen zijn natuurlijke stoffen die je dagelijks via voeding, dranken en cosmetica binnenkrijgt. De hoeveelheden terpenen in CBD producten zijn klein en worden algemeen als veilig beschouwd. Mensen die CBD veilig willen gebruiken kunnen gerust zijn dat de terpenen in full spectrum producten geen extra risico vormen.

Bevatten alle CBD producten terpenen?

Nee. Alleen full spectrum en broad spectrum CBD producten bevatten terpenen. CBD-isolaat is puur CBD (99%+) en bevat geen terpenen of andere plantaardige verbindingen. Wil je profiteren van het entourage effect, kies dan een full spectrum of broad spectrum product.

Kan ik terpenen apart innemen?

Terpenen zijn beschikbaar als etherische olin en worden veel gebruikt in de aromatherapie. Het is echter niet aan te raden om geconcentreerde terpenen puur in te nemen zonder deskundig advies. In CBD producten zijn terpenen aanwezig in veilige, natuurlijke concentraties die in balans zijn met de andere bestanddelen.

Waarom ruikt mijn CBD olie anders dan een vorige fles?

Omdat het terpenenprofiel per oogst kan variren. Net zoals wijn per jaargang kan verschillen, kan de exacte samenstelling van terpenen in hennep variren op basis van het groeiseizoen, het weer en de bodemkwaliteit. Een licht verschil in geur of smaak is normaal en duidt juist op een natuurlijk product.

Samenvatting

Terpenen zijn veel meer dan alleen geurstoffen. Het zijn biologisch actieve verbindingen die planten beschermen, bestuivers aantrekken en een directe invloed hebben op hoe wij als mens planten ervaren en benutten. In de hennepplant spelen ze een hoofdrol: met 140 tot 200 verschillende terpenen heeft hennep een van de rijkste terpeenprofielen in het plantenrijk.

De vijf belangrijkste terpenen in hennep, myrceen, limoneen, linalool, pineen en beta-caryofylleen, dragen elk op hun eigen manier bij aan de geur, smaak en werking van CBD producten. Via het entourage effect versterken ze de werking van cannabinoden en zorgen ze ervoor dat full spectrum CBD olie effectiever kan zijn dan puur CBD-isolaat.

Als je CBD producten koopt, let dan niet alleen op het CBD-percentage. Kijk ook naar het terpenenprofiel, de extractiemethode en het laboratoriumrapport. Een product met een rijk terpenenprofiel biedt je het meest complete samenspel dat de hennepplant te bieden heeft. Wil je meer weten? Bekijk onze pagina over het entourage effect, lees hoe je de juiste CBD olie kiest, of ga naar onze veelgestelde vragen voor meer informatie.

Bronnen

1. Russo, E.B. (2011). Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. British Journal of Pharmacology, 163(7), 1344-1364.
2. Gertsch, J., Leonti, M., Raduner, S., Racz, I., Chen, J.Z., Xie, X.Q., Altmann, K.H., Karsak, M., & Zimmer, A. (2008). Beta-caryophyllene is a dietary cannabinoid. Proceedings of the National Academy of Sciences, 105(26), 9099-9104.
3. Salehi, B., Upadhyay, S., Erdogan Orhan, I., Kumar Jugran, A., L.D. Jayaweera, S., Dias, D.A., Sharopov, F., Taheri, Y., Martins, N., Baghalpour, N., Cho, W.C., & Sharifi-Rad, J. (2019). Therapeutic Potential of - and -Pinene: A Miracle Gift of Nature. Biomolecules, 9(11), 738.
4. Linck, V.M., da Silva, A.L., Figueir, M., Caramo, E.B., Moreno, P.R.H., & Elisabetsky, E. (2010). Effects of inhaled Linalool in anxiety, social interaction and aggressive behavior in mice. Phytomedicine, 17(8-9), 679-683.
5. Ben-Shabat, S., Fride, E., Sheskin, T., et al. (1998). An entourage effect: inactive endogenous fatty acid glycerol esters enhance 2-arachidonoyl-glycerol cannabinoid activity. European Journal of Pharmacology, 353(1), 23-31.